Ramayana, Book VI, Canto 9: Vibhishan’s Counselयुद्धकाण्डम्

Ralph T. H. Griffith’s English verse (1870–74), beside the Sanskrit of sarga 6.9.

9Sanskrit sarga 6.9 · Sanskrit source · English source

Sanskrit

ततो निकुम्भो रभसः सूर्यशत्रुर्महाबलः।
सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च महापार्श्वमहोदरौ॥ १॥
अग्निकेतुश्च दुर्धर्षो रश्मिकेतुश्च राक्षसः।
इन्द्रजिच्च महातेजा बलवान् रावणात्मजः॥ २॥
प्रहस्तोऽथ विरूपाक्षो वज्रदंष्ट्रो महाबलः।
धूम्राक्षश्चातिकायश्च दुर्मुखश्चैव राक्षसः॥ ३॥
परिघान् पट्टिशान् शूलान् प्रासान् शक्तिपरश्वधान्।
चापानि च सुबाणानि खड्गांश्च विपुलाम्बुभान्॥ ४॥
प्रगृह्य परमक्रुद्धाः समुत्पत्य च राक्षसाः।
अब्रुवन् रावणं सर्वे प्रदीप्ता इव तेजसा॥ ५॥
अद्य रामं वधिष्यामः सुग्रीवं च सलक्ष्मणम्।
कृपणं च हनूमन्तं लङ्का येन प्रधर्षिता॥ ६॥
तान् गृहीतायुधान् सर्वान् वारयित्वा विभीषणः।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं पुनः प्रत्युपवेश्य तान्॥ ७॥
अप्युपायैस्त्रिभिस्तात योऽर्थः प्राप्तुं न शक्यते।
तस्य विक्रमकालांस्तान् युक्तानाहुर्मनीषिणः॥ ८॥
प्रमत्तेष्वभियुक्तेषु दैवेन प्रहतेषु च।
विक्रमास्तात सिद्ध्यन्ति परीक्ष्य विधिना कृताः॥ ९॥
अप्रमत्तं कथं तं तु विजिगीषुं बले स्थितम्।
जितरोषं दुराधर्षं तं धर्षयितुमिच्छथ॥ १०॥
समुद्रं लङ्घयित्वा तु घोरं नदनदीपतिम्।
गतिं हनूमतो लोके को विद्यात् तर्कयेत वा॥ ११॥
बलान्यपरिमेयानि वीर्याणि च निशाचराः।
परेषां सहसावज्ञा न कर्तव्या कथंचन॥ १२॥
किं च राक्षसराजस्य रामेणापकृतं पुरा।
आजहार जनस्थानाद् यस्य भार्यां यशस्विनः॥ १३॥
खरो यद्यतिवृत्तस्तु स रामेण हतो रणे।
अवश्यं प्राणिनां प्राणा रक्षितव्या यथाबलम्॥ १४॥
एतन्निमित्तं वैदेही भयं नः सुमहद् भवेत्।
आहृता सा परित्याज्या कलहार्थे कृते नु किम्॥ १५॥
न तु क्षमं वीर्यवता तेन धर्मानुवर्तिना।
वैरं निरर्थकं कर्तुं दीयतामस्य मैथिली॥ १६॥
यावन्न सगजां साश्वां बहुरत्नसमाकुलाम्।
पुरीं दारयते बाणैर्दीयतामस्य मैथिली॥ १७॥
यावत् सुघोरा महती दुर्धर्षा हरिवाहिनी।
नावस्कन्दति नो लङ्कां तावत् सीता प्रदीयताम्॥ १८॥
विनश्येद्धि पुरी लङ्का शूराः सर्वे च राक्षसाः।
रामस्य दयिता पत्नी न स्वयं यदि दीयते॥ १९॥
प्रसादये त्वां बन्धुत्वात् कुरुष्व वचनं मम।
हितं तथ्यं त्वहं ब्रूमि दीयतामस्य मैथिली॥ २०॥
पुरा शरत्सूर्यमरीचिसंनिभान्
नवाग्रपुङ्खान् सुदृढान् नृपात्मजः।
सृजत्यमोघान् विशिखान् वधाय ते
प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली॥ २१॥
त्यजाशु कोपं सुखधर्मनाशनं
भजस्व धर्मं रतिकीर्तिवर्धनम्।
प्रसीद जीवेम सपुत्रबान्धवाः
प्रदीयतां दाशरथाय मैथिली॥ २२॥
विभीषणवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।
विसर्जयित्वा तान् सर्वान् प्रविवेश स्वकं गृहम्॥ २३॥

English Griffith

A score of warriors⁹¹⁴ forward sprang,
And loud the clashing iron rang
Of mace and axe and spear and sword,
As thus they spake unto their lord:
“Their king Sugríva will we slay,
And Raghu’s sons, ere close of day,
And strike the wretch Hanúmán down,
The spoiler of our golden town.”

But sage Vibhishaṇ strove to calm
The chieftains’ fury; palm to palm
He joined in lowly reverence, pressed⁹¹⁵
Before them, and the throng addressed:

“Dismiss the hope of conquering one
So stern and strong as Raghu’s son.
In due control each sense he keeps
With constant care that never sleeps.
Whose daring heart has e’er conceived
The exploit Hanumán achieved,
Across the fearful sea to spring,
The tributary rivers’ king?
O Rákshas lords, in time be wise,
Nor Ráma’s matchless power despise.
And say, what evil had the son
Of Raghu to our monarch done,
Who stole the dame he loved so well
And keeps her in his citadel;
If Khara in his foolish pride
Encountered Ráma, fought, and died,
May not the meanest love his life
And guard it in the deadly strife?
The Maithil dame, O Rákshas King,
Sore peril to thy realm will bring.
Restore her while there yet is time,
Nor let us perish for thy crime.
O, let the Maithil lady go
Ere the avenger bend his bow
To ruin with his arrowy showers
Our Lanká with her gates and towers.
Let Janak’s child again be free
Ere the wild Vánars cross the sea,
In their resistless might assail
Our city and her ramparts scale.
Ah, I conjure thee by the ties
Of brotherhood, be just and wise.
In all my thoughts thy good I seek,
And thus my prudent counsel speak.
Let captive Sítá be restored
Ere, fierce as autumn’s sun, her lord
Send his keen arrows from the string
To drink the life-blood of our king.
This fury from thy soul dismiss,
The bane of duty, peace, and bliss.
Seek duty’s path and walk therein,
And joy and endless glory win.
Restore the captive, ere we feel
The piercing point of Ráma’s steel.
O spare thy city, spare the lives
Of us, our friends, our sons and wives.”

Thus spake Vibhishaṇ wise and brave:
The Rákshas king no answer gave,
But bade his lords the council close,
And sought his chamber for repose.

Griffith’s notes (2)

Their names are Nikumbha, Rabhasa, Súryaśatru, Suptaghna, Yajnakopa, Mahápárśva, Mahodara, Agniketu, Raśmiketu, Durdharsha, Indraśatru, Prahasta, Virúpáksha, Vajradanshṭra, Dhúmráksha, Durmukha, Mahábala.
Similarly Antenor urges the restoration of Helen: “Let Sparta’s treasures be this hour restored, And Argive Helen own her ancient lord. As this advice ye practise or reject, So hope success, or dread the dire effect,” POPE’S Homer’s Iliad, Book VII.