Ramayana, Book VI, Canto 8: Prahasta’s Speechयुद्धकाण्डम्

Ralph T. H. Griffith’s English verse (1870–74), beside the Sanskrit of sarga 6.8.

8Sanskrit sarga 6.8 · Sanskrit source · English source

Sanskrit

ततो नीलाम्बुदप्रख्यः प्रहस्तो नाम राक्षसः।
अब्रवीत् प्राञ्जलिर्वाक्यं शूरः सेनापतिस्तदा॥ १॥
देवदानवगन्धर्वाः पिशाचपतगोरगाः।
सर्वे धर्षयितुं शक्याः किं पुनर्मानवौ रणे॥ २॥
सर्वे प्रमत्ता विश्वस्ता वञ्चिताः स्म हनूमता।
नहि मे जीवतो गच्छेज्जीवन् स वनगोचरः॥ ३॥
सर्वां सागरपर्यन्तां सशैलवनकाननाम्।
करोम्यवानरां भूमिमाज्ञापयतु मां भवान्॥ ४॥
रक्षां चैव विधास्यामि वानराद् रजनीचर।
नागमिष्यति ते दुःखं किंचिदात्मापराधजम्॥ ५॥
अब्रवीत् तु सुसंक्रुद्धो दुर्मुखो नाम राक्षसः।
इदं न क्षमणीयं हि सर्वेषां नः प्रधर्षणम्॥ ६॥
अयं परिभवो भूयः पुरस्यान्तःपुरस्य च।
श्रीमतो राक्षसेन्द्रस्य वानरेण प्रधर्षणम्॥ ७॥
अस्मिन् मुहूर्ते गत्वैको निवर्तिष्यामि वानरान्।
प्रविष्टान् सागरं भीममम्बरं वा रसातलम्॥ ८॥
ततोऽब्रवीत् सुसंक्रुद्धो वज्रदंष्ट्रो महाबलः।
प्रगृह्य परिघं घोरं मांसशोणितरूषितम्॥ ९॥
किं नो हनूमता कार्यं कृपणेन तपस्विना।
रामे तिष्ठति दुर्धर्षे सुग्रीवेऽपि सलक्ष्मणे॥ १०॥
अद्य रामं ससुग्रीवं परिघेण सलक्ष्मणम्।
आगमिष्यामि हत्वैको विक्षोभ्य हरिवाहिनीम्॥ ११॥
इदं ममापरं वाक्यं शृणु राजन् यदिच्छसि।
उपायकुशलो ह्येव जयेच्छत्रूनतन्द्रितः॥ १२॥
कामरूपधराः शूराः सुभीमा भीमदर्शनाः।
राक्षसा वा सहस्राणि राक्षसाधिप निश्चिताः॥ १३॥
काकुत्स्थमुपसंगम्य बिभ्रतो मानुषं वपुः।
सर्वे ह्यसम्भ्रमा भूत्वा ब्रुवन्तु रघुसत्तमम्॥ १४॥
प्रेषिता भरतेनैव भ्रात्रा तव यवीयसा।
स हि सेनां समुत्थाप्य क्षिप्रमेवोपयास्यति॥ १५॥
ततो वयमितस्तूर्णं शूलशक्तिगदाधराः।
चापबाणासिहस्ताश्च त्वरितास्तत्र यामहे॥ १६॥
आकाशे गणशः स्थित्वा हत्वा तां हरिवाहिनीम्।
अश्मशस्त्रमहावृष्ट्या प्रापयाम यमक्षयम्॥ १७॥
एवं चेदुपसर्पेतामनयं रामलक्ष्मणौ।
अवश्यमपनीतेन जहतामेव जीवितम्॥ १८॥
कौम्भकर्णिस्ततो वीरो निकुम्भो नाम वीर्यवान्।
अब्रवीत् परमक्रुद्धो रावणं लोकरावणम्॥ १९॥
सर्वे भवन्तस्तिष्ठन्तु महाराजेन संगताः।
अहमेको हनिष्यामि राघवं सहलक्ष्मणम्॥ २०॥
सुग्रीवं सहनूमन्तं सर्वांश्चैवात्र वानरान्।
ततो वज्रहनुर्नाम राक्षसः पर्वतोपमः॥ २१॥
क्रुद्धः परिलिहन् सृक्कां जिह्वया वाक्यमब्रवीत्।
स्वैरं कुर्वन्तु कार्याणि भवन्तो विगतज्वराः॥ २२॥
एकोऽहं भक्षयिष्यामि तां सर्वां हरिवाहिनीम्।
स्वस्थाः क्रीडन्तु निश्चिन्ताः पिबन्तु मधु वारुणीम्॥ २३॥
अहमेको वधिष्यामि सुग्रीवं सहलक्ष्मणम्।
साङ्गदं च हनूमन्तं सर्वांश्चैवात्र वानरान्॥ २४॥

English Griffith

Dark as a cloud of autumn, dread
Prahasta joined his palms and said:

“Gandharvas, Gods, the hosts who dwell
In heaven, in air, in earth, in hell,
Have yielded to thy might, and how
Shall two weak men oppose thee now?
Hanúmán came, a foe disguised,
And mocked us heedless and surprised,
Or never had he lived to flee
And boast that he has fought with me.
Command, O King, and this right hand
Shall sweep the Vánars from the land,
And hill and dale, to Ocean’s shore,
Shall know the death-doomed race no more.
But let my care the means devise
To guard thy city from surprise.”

Then Durmukh cried, of Rákshas race:
“Too long we brook the dire disgrace.
He gave our city to the flames,
He trod the chambers of thy dames.
Ne’er shall so weak and vile a thing
Unpunished brave the giants’ king.
Now shall this single arm attack
And drive the daring Vánars back,
Till to the winds of heaven they flee,
Or seek the depths of earth and sea.”

Then, brandishing the mace he bore,
Whose horrid spikes were stained with gore,
While fury made his eyeballs red,
Impetuous Vajradanshṭra said:

“Why waste a thought on one so vile
As Hanúmán the Vánar, while
Sugríva, Lakshmaṇ, yet remain,
And Ráma mightier still, unslain?
This mace to-day shall crush the three,
And all the host will turn and flee.
Listen, and I will speak: incline,
O King, to hear these words of mine,
For the deep plan that I propose
Will swiftly rid thee of thy foes.
Let thousands of thy host assume
The forms of men in youthful bloom,
In war’s magnificent array
Draw near to Raghu’s son, and say:
“Thy younger brother Bharat sends
This army, and thy cause befriends.”
Then let our legions hasten near
With bow and mace and sword and spear,
And on the Vánar army rain
Our steel and stone till all be slain.
If Raghu’s sons will fain believe,
Entangled in the net we weave,
The penalty they both must pay,
And lose their forfeit lives to-day.”
Then with his warrior soul on fire,
Nikumbha spoke in burning ire:

“I, only I, will take the field,
And Raghu’s son his life shall yield.
Within these walls, O Chiefs, abide,
Nor part ye from our monarch’s side.”