Ramayana · Book I · Bāla Kāṇḍa
Ramayana, Book I, Canto 49: Ahalyá Freedबालकाण्डम्
Ralph T. H. Griffith’s English verse (1870–74), beside the Sanskrit of sarga 1.49.
Sanskrit
अफलस्तु ततः शक्रो देवानग्निपुरोगमान्।
अब्रवीत् त्रस्तनयनः सिद्धगन्धर्वचारणान् ॥१॥
कुर्वता तपसो विघ्नं गौतमस्य महात्मनः।
क्रोधमुत्पाद्य हि मया सुरकार्यमिदं कृतम् ॥२॥
अफलोऽस्मि कृतस्तेन क्रोधात् सा च निराकृता।
शापमोक्षेण महता तपोऽस्यापहृतं मया ॥३॥
तन्मां सुरवराः सर्वे सर्षिसङ्घाः सचारणाः।
सुरकार्यकरं यूयं सफलं कर्तुमर्हथ ॥४॥
शतक्रतोर्वचः श्रुत्वा देवाः साग्निपुरोगमाः।
पितृदेवानुपेत्याहुः सर्वे सह मरुद्गणैः ॥५॥
अयं मेषः सवृषणः शक्रो ह्यवृषणः कृतः।
मेषस्य वृषणौ गृह्य शक्रायाशु प्रयच्छत ॥६॥
अफलस्तु कृतो मेषः परां तुष्टिं प्रदास्यति।
भवतां हर्षणार्थं च ये च दास्यन्ति मानवाः।
अक्षयं हि फलं तेषां यूयं दास्यथ पुष्कलम् ॥७॥
अग्नेस्तु वचनं श्रुत्वा पितृदेवाः समागताः।
उत्पाट्य मेषवृषणौ सहस्राक्षे न्यवेशयन् ॥८॥
तदाप्रभृति काकुत्स्थ पितृदेवाः समागताः।
अफलान् भुञ्जते मेषान् फलैस्तेषामयोजयन् ॥९॥
इन्द्रस्तु मेषवृषणस्तदाप्रभृति राघव।
गौतमस्य प्रभावेण तपसा च महात्मनः ॥१०॥
तदागच्छ महातेज आश्रमं पुण्यकर्मणः।
तारयैनां महाभागामहल्यां देवरूपिणीम् ॥११॥
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः।
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य आश्रमं प्रविवेश ह ॥१२॥
ददर्श च महाभागां तपसा द्योतितप्रभाम्।
लोकैरपि समागम्य दुर्निरीक्ष्यां सुरासुरैः ॥१३॥
प्रयत्नान्निर्मितां धात्रा दिव्यां मायामयीमिव।
धूमेनाभिपरीतांगीं दीप्तामग्निशिखामिव ॥१४॥
सतुषारावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव।
मध्येऽम्भसो दुराधर्षां दीप्तां सूर्यप्रभामिव ॥१५॥
सा हि गौतमवाक्येन दुर्निरीक्ष्या बभूव ह।
त्रयाणामपि लोकानां यावद् रामस्य दर्शनम्।
शापस्यान्तमुपागम्य तेषां दर्शनमागता ॥१६॥
राघवौ तु तदा तस्याः पादौ जगृहतुर्मुदा।
स्मरन्ती गौतमवचः प्रतिजग्राह सा हि तौ ॥१७॥
पाद्यमर्घ्यं तथाऽऽतिथ्यं चकार सुसमाहिता।
प्रतिजग्राह काकुत्स्थो विधिदृष्टेन कर्मणा ॥१८॥
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद् देवदुन्दुभिनिःस्वनैः।
गन्धर्वाप्सरसां चैव महानासीत् समुत्सवः ॥१९॥
साधु साध्विति देवास्तामहल्यां समपूजयन्।
तपोबलविशुद्धाङ्गीं गौतमस्य वशानुगाम् ॥२०॥
गौतमोऽपि महातेजा अहल्यासहितः सुखी।
रामं सम्पूज्य विधिवत् तपस्तेपे महातपाः ॥२१॥
रामोऽपि परमां पूजां गौतमस्य महामुनेः।
सकाशाद् विधिवत् प्राप्य जगाम मिथिलां ततः ॥२२॥
English Griffith
Then Ráma, following still his guide,
Within the grove, with Lakshmaṇ, hied,
Her vows a wondrous light had lent
To that illustrious penitent.
He saw the glorious lady, screened
From eye of man, and God, and fiend,
Like some bright portent which the care
Of Brahmá launches through the air,
Designed by his illusive art
To flash a moment and depart:
Or like the flame that leaps on high
To sink involved in smoke and die:
Or like the full moon shining through
The wintry mist, then lost to view:
Or like the sun’s reflection, cast
Upon the flood, too bright to last:
So was the glorious dame till then
Removed from Gods’ and mortals’ ken,
Till—such was Gautam’s high decree—
Prince Ráma came to set her free.
Then, with great joy that dame to meet,
The sons of Raghu clapped her feet;
And she, remembering Gautam’s oath,
With gentle grace received them both;
Then water for their feet she gave,
Guest-gift, and all that strangers crave.
The prince, of courteous rule aware,
Received, as meet, the lady’s care.
Then flowers came down in copious rain,
And moving to the heavenly strain
Of music in the skies that rang,
The nymphs and minstrels danced and sang:
And all the Gods with one glad voice
Praised the great dame, and cried, “Rejoice!
Through fervid rites no more defiled,
But with thy husband reconciled.”
Gautam, the holy hermit knew—
For naught escaped his godlike view—
That Ráma lodged beneath that shade,
And hasting there his homage paid.
He took Ahalyá to his side,
From sin and folly purified,
And let his new-found consort bear
In his austerities a share.
Then Ráma, pride of Raghu’s race,
Welcomed by Gautam, face to face,
Who every highest honour showed,
To Mithilá pursued his road.