Ramayana · Book VI · Yuddha Kāṇḍa
Ramayana, Book VI, Canto 35: Malyaván’s Speechयुद्धकाण्डम्
Ralph T. H. Griffith’s English verse (1870–74), beside the Sanskrit of sarga 6.35.
Sanskrit
उपयाति महाबाहू रामः परपुरंजयः॥ १॥
तं निनादं निशम्याथ रावणो राक्षसेश्वरः।
मुहूर्तं ध्यानमास्थाय सचिवानभ्युदैक्षत॥ २॥
अथ तान् सचिवांस्तत्र सर्वानाभाष्य रावणः।
सभां संनादयन् सर्वामित्युवाच महाबलः॥ ३॥
जगत्संतापनः क्रूरोऽगर्हयन् राक्षसेश्वरः।
तरणं सागरस्यास्य विक्रमं बलपौरुषम्॥ ४॥
यदुक्तवन्तो रामस्य भवन्तस्तन्मया श्रुतम्।
भवतश्चाप्यहं वेद्मि युद्धे सत्यपराक्रमान्।
तूष्णीकानीक्षतोऽन्योन्यं विदित्वा रामविक्रमम्॥ ५॥
ततस्तु सुमहाप्राज्ञो माल्यवान् नाम राक्षसः।
रावणस्य वचः श्रुत्वा इति मातामहोऽब्रवीत् ॥ ६॥
विद्यास्वभिविनीतो यो राजा राजन् नयानुगः।
स शास्ति चिरमैश्वर्यमरींश्च कुरुते वशे॥ ७॥
संदधानो हि कालेन विगृह्णंश्चारिभिः सह।
स्वपक्षे वर्धनं कुर्वन्महदैश्वर्यमश्नुते॥ ८॥
हीयमानेन कर्तव्यो राज्ञा संधिः समेन च।
न शत्रुमवमन्येत ज्यायान् कुर्वीत विग्रहम्॥ ९॥
तन्मह्यं रोचते संधिः सह रामेण रावण।
यदर्थमभियुक्तोऽसि सीता तस्मै प्रदीयताम्॥ १०॥
तस्य देवर्षयः सर्वे गन्धर्वाश्च जयैषिणः।
विरोधं मा गमस्तेन संधिस्ते तेन रोचताम्॥ ११॥
असृजद् भगवान् पक्षौ द्वावेव हि पितामहः।
सुराणामसुराणां च धर्माधर्मौ तदाश्रयौ॥ १२॥
धर्मो हि श्रूयते पक्ष अमराणां महात्मनाम्।
अधर्मो रक्षसां पक्षो ह्यसुराणां च राक्षस॥ १३॥
धर्मो वै ग्रसतेऽधर्मं यदा कृतमभूद् युगम्।
अधर्मो ग्रसते धर्मं यदा तिष्यः प्रवर्तते॥ १४॥
तत् त्वया चरता लोकान् धर्मोऽपि निहतो महान्।
अधर्मः प्रगृहीतश्च तेनास्मद् बलिनः परे॥ १५॥
स प्रमादात् प्रवृद्धस्तेऽधर्मोऽहिर्ग्रसते हि नः।
विवर्धयति पक्षं च सुराणां सुरभावनः॥ १६॥
विषयेषु प्रसक्तेन यत्किंचित्कारिणा त्वया।
ऋषीणामग्निकल्पानामुद्वेगो जनितो महान्॥ १७॥
तेषां प्रभावो दुर्धर्षः प्रदीप्त इव पावकः।
तपसा भावितात्मानो धर्मस्यानुग्रहे रताः॥ १८॥
मुख्यैर्यज्ञैर्यजन्त्येते तैस्तैर्यत्ते द्विजातयः।
जुह्वत्यग्नींश्च विधिवद् वेदांश्चोच्चैरधीयते॥ १९॥
अभिभूय च रक्षांसि ब्रह्मघोषानुदीरयन्।
दिशो विप्रद्रुताः सर्वाः स्तनयित्नुरिवोष्णगे॥ २०॥
ऋषीणामग्निकल्पानामग्निहोत्रसमुत्थितः।
आदत्ते रक्षसां तेजो धूमो व्याप्य दिशो दश॥ २१॥
तेषु तेषु च देशेषु पुण्येष्वेव दृढव्रतैः।
चर्यमाणं तपस्तीव्रं संतापयति राक्षसान्॥ २२॥
देवदानवयक्षेभ्यो गृहीतश्च वरस्त्वया।
मनुष्या वानरा ऋक्षा गोलाङ्गूला महाबलाः।
बलवन्त इहागम्य गर्जन्ति दृढविक्रमाः॥ २३॥
उत्पातान् विविधान् दृष्ट्वा घोरान् बहुविधान् बहून्।
विनाशमनुपश्यामि सर्वेषां रक्षसामहम्॥ २४॥
खराभिस्तनिता घोरा मेघाः प्रतिभयंकराः।
शोणितेनाभिवर्षन्ति लङ्कामुष्णेन सर्वतः॥ २५॥
रुदतां वाहनानां च प्रपतन्त्यश्रुबिन्दवः।
रजोध्वस्ता विवर्णाश्च न प्रभान्ति यथापुरम्॥ २६॥
व्याला गोमायवो गृध्रा वाश्यन्ति च सुभैरवम्।
प्रविश्य लङ्कामारामे समवायांश्च कुर्वते॥ २७॥
कालिकाः पाण्डुरैर्दन्तैः प्रहसन्त्यग्रतः स्थिताः।
स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्त्यो गृहाणि प्रतिभाष्य च॥ २८॥
गृहाणां बलिकर्माणि श्वानः पर्युपभुञ्जते।
खरा गोषु प्रजायन्ते मूषका नकुलेषु च॥ २९॥
मार्जारा द्वीपिभिः सार्धं सूकराः शुनकैः सह।
किंनरा राक्षसैश्चापि समेयुर्मानुषैः सह॥ ३०॥
पाण्डुरा रक्तपादाश्च विहगाः कालचोदिताः।
राक्षसानां विनाशाय कपोता विचरन्ति च॥ ३१॥
चीचीकूचीति वाशन्त्यः शारिका वेश्मसु स्थिताः।
पतन्ति ग्रथिताश्चापि निर्जिताः कलहैषिभिः॥ ३२॥
पक्षिणश्च मृगाः सर्वे प्रत्यादित्यं रुदन्ति ते।
करालो विकटो मुण्डः पुरुषः कृष्णपिङ्गलः॥ ३३॥
कालो गृहाणि सर्वेषां काले कालेऽन्ववेक्षते।
एतान्यन्यानि दुष्टानि निमित्तान्युत्पतन्ति च॥ ३४॥
विष्णुं मन्यामहे रामं मानुषं रूपमास्थितम्।
नहि मानुषमात्रोऽसौ राघवो दृढविक्रमः॥ ३५॥
येन बद्धः समुद्रे च सेतुः स परमाद्भुतः।
कुरुष्व नरराजेन संधिं रामेण रावण।
ज्ञात्वावधार्य कर्माणि क्रियतामायतिक्षमम्॥ ३६॥
इदं वचस्तस्य निगद्य माल्यवान्
परीक्ष्य रक्षोधिपतेर्मनः पुनः।
अनुत्तमेषूत्तमपौरुषो बली
बभूव तूष्णीं समवेक्ष्य रावणम्॥ ३७॥
English Griffith
The fearful notes of drum and shell
Upon the ear of Rávaṇ fell.
One moment quailed his haughty look,
One moment in his fear he shook,
But soon recalling wonted pride,
His counsellors he sternly eyed,
And with a voice that thundered through
The council hall began anew:
“Lords, I have heard—your tongues have told—
How Raghu’s son is fierce and bold.
To Lanká’s shore has bridged his way
And hither leads his wild array.
I know your might, in battle tried,
Fighting and conquering by my side.
Why now, when such a foe is near,
Looks eye to eye in silent fear?”
He ceased, his mother’s sire well known
For wisdom in the council shown,
Malyaván, sage and faithful guide.
Thus to the monarch’s speech replied:
“Long reigns the king in safe repose,
Unmoved by fear of vanquished foes,
Whose feet by saving knowledge led
In justice path delight to tread:
Who knows to sheath the sword or wield,
To order peace, to strike or yield:
Prefers, when foes are stronger, peace,
And bids a doubtful conflict cease.
Now, King, the choice before thee lies,
Make peace with Ráma, and be wise.
This day the captive queen restore
Who brings the foe to Lanká’s shore.
The Sire by whom the worlds are swayed
Of yore the Gods and demons made.
With these Injustice sided; those
Fair Justice for her champions chose.
Still Justice dwells with Gods above;
Injustice, fiends and giants love.
Thou, through the worlds that fear thee, long
Hast scorned the right and loved the wrong,
And Justice, with thy foes allied,
Gives might resistless to their side.
Thou, guided by thy wicked will,
Hast found delight in deeds of ill,
And sages in their holy rest
Have trembled, by thy power oppressed.
But they, who check each vain desire,
Are clothed with might which burns like fire.
In them the power and glory live
Which zeal and saintly fervour give.
Their constant task, their sole delight
Is worship and each holy rite,
To chant aloud the Veda hymn,
Nor let the sacred fires grow dim.
Now through the air like thunder ring
The echoes of the chants they sing.
The vapours of their incense rise
And veil with cloudy pall the skies,
And Rákshas might grows weak and faint
Killed by the power of sage and saint.
By Brahmá’s boon thy life was screened
From God, Gandharva, Yaksha, fiend;
But Vánars, men, and bears, arrayed
Against thee now, thy shores invade.
Red meteors, heralds of despair
Flash frequent through the lurid air,
Foretelling to my troubled mind
The ruin of the Rákshas kind.
With awful thundering overhead
Clouds black as night are densely spread,
And oozing from the gloomy pall
Great drops of blood on Lanká fall.
Dogs roam through house and shrine to steal
The sacred oil and curd and meal,
Cats pair with tigers, hounds with swine,
And asses’ foals are born of kine.
In these and countless signs I trace
The ruin of the giant race.
’Tis Vishṇu’s self who comes to storm
Thy city, clothed in Ráma’s form;
For, well I ween, no mortal hand
The ocean with a bridge has spanned.
O giant King, the dame release,
And sue to Raghu’s son for peace”