Ramayana · Book VI · Yuddha Kāṇḍa
Ramayana, Book VI, Canto 122: Indra’s Boonयुद्धकाण्डम्
Ralph T. H. Griffith’s English verse (1870–74), beside the Sanskrit of sarga 6.120.
Sanskrit
प्रतिप्रयाते काकुत्स्थे महेन्द्रः पाकशासनः।
अब्रवीत् परमप्रीतो राघवं प्राञ्जलिं स्थितम्॥ १॥
अमोघं दर्शनं राम तवास्माकं नरर्षभ।
प्रीतियुक्ताः स्म तेन त्वं ब्रूहि यन्मनसेप्सितम्॥ २॥
एवमुक्तो महेन्द्रेण प्रसन्नेन महात्मना।
सुप्रसन्नमना हृष्टो वचनं प्राह राघवः॥ ३॥
यदि प्रीतिः समुत्पन्ना मयि ते विबुधेश्वर।
वक्ष्यामि कुरु मे सत्यं वचनं वदतां वर॥ ४॥
मम हेतोः पराक्रान्ता ये गता यमसादनम्।
ते सर्वे जीवितं प्राप्य समुत्तिष्ठन्तु वानराः॥ ५॥
मत्कृते विप्रयुक्ता ये पुत्रैर्दारैश्च वानराः।
तान् प्रीतमनसः सर्वान् द्रष्टुमिच्छामि मानद॥ ६॥
विक्रान्ताश्चापि शूराश्च न मृत्युं गणयन्ति च।
कृतयत्ना विपन्नाश्च जीवयैतान् पुरंदर॥ ७॥
मत्प्रियेष्वभिरक्ताश्च न मृत्युं गणयन्ति ये।
त्वत्प्रसादात् समेयुस्ते वरमेतमहं वृणे॥ ८॥
नीरुजो निर्व्रणांश्चैव सम्पन्नबलपौरुषान्।
गोलाङ्गूलांस्तथर्क्षांश्च द्रष्टुमिच्छामि मानद॥ ९॥
अकाले चापि पुष्पाणि मूलानि च फलानि च।
नद्यश्च विमलास्तत्र तिष्ठेयुर्यत्र वानराः॥ १०॥
श्रुत्वा तु वचनं तस्य राघवस्य महात्मनः।
महेन्द्रः प्रत्युवाचेदं वचनं प्रीतिसंयुतम्॥ ११॥
महानयं वरस्तात यस्त्वयोक्तो रघूत्तम।
द्विर्मया नोक्तपूर्वं च तस्मादेतद् भविष्यति॥ १२॥
समुत्तिष्ठन्तु ते सर्वे हता ये युधि राक्षसैः।
ऋक्षाश्च सह गोपुच्छैर्निकृत्ताननबाहवः॥ १३॥
नीरुजो निर्व्रणाश्चैव सम्पन्नबलपौरुषाः।
समुत्थास्यन्ति हरयः सुप्ता निद्राक्षये यथा॥ १४॥
सुहृद्भिर्बान्धवैश्चैव ज्ञातिभिः स्वजनेन च।
सर्व एव समेष्यन्ति संयुक्ताः परया मुदा॥ १५॥
अकाले पुष्पशबलाः फलवन्तश्च पादपाः।
भविष्यन्ति महेष्वास नद्यश्च सलिलायुताः॥ १६॥
सव्रणैः प्रथमं गात्रैरिदानीं निर्व्रणैः समैः।
ततः समुत्थिताः सर्वे सुप्त्वेव हरिसत्तमाः॥ १७॥
बभूवुर्वानराः सर्वे किं त्वेतदिति विस्मिताः।
काकुत्स्थं परिपूर्णार्थं दृष्ट्वा सर्वे सुरोत्तमाः॥ १८॥
अब्रुवन् परमप्रीताः स्तुत्वा रामं सलक्ष्मणम्।
गच्छायोध्यामितो राजन् विसर्जय च वानरान्॥ १९॥
मैथिलीं सान्त्वयस्वैनामनुरक्तां यशस्विनीम्।
भ्रातरं भरतं पश्य त्वच्छोकाद् व्रतचारिणम्॥ २०॥
शत्रुघ्नं च महात्मानं मातॄः सर्वाः परंतप।
अभिषेचय चात्मानं पौरान् गत्वा प्रहर्षय॥ २१॥
एवमुक्त्वा सहस्राक्षो रामं सौमित्रिणा सह।
विमानैः सूर्यसंकाशैर्ययौ हृष्टः सुरैः सह॥ २२॥
अभिवाद्य च काकुत्स्थः सर्वांस्तांस्त्रिदशोत्तमान्।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वासमाज्ञापयत् तदा॥ २३॥
ततस्तु सा लक्ष्मणरामपालिता
महाचमूर्हृष्टजना यशस्विनी।
श्रिया ज्वलन्ती विरराज सर्वतो
निशा प्रणीतेव हि शीतरश्मिना॥ २४॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे विंशत्यधिकशततमः सर्गः ॥ १२० ॥
English Griffith
Then Indra, he whose fiery stroke
Slew furious Páka, turned and spoke:
“A glorious day, O chief, is this,
Rich with the fruit of lasting bliss.
Well pleased are we: we love thee well
Now speak, thy secret wishes tell.”
Thus spake the sovereign of the sky,
And this was Ráma’s glad reply:
“If I have won your grace, incline
To grant this one request of mine.
Restore, O King: the Vánar dead
Whose blood for me was nobly shed.
To life and strength my friends recall,
And bring them back from Yáma’s hall.
When, fresh in might the warriors rise,
Prepare a feast to glad their eyes.
Let fruits of every season glow,
And streams of purest water flow.”
Thus Raghu’s son, great-hearted, prayed,
And Indra thus his answer made:
“High is the boon thou seekest: none
Should win this grace but Raghu’s son.
Yet, faithful to the word I spake,
I grant the prayer for thy dear sake.
The Vánars whom the giants slew
Their life and vigour shall renew.
Their strength repaired, their gashes healed
Whose torrents dyed the battle field,
The warrior hosts from death shall rise
Like sleepers when their slumber flies.”
Restored from Yáma’s dark domain
The Vánar legions filled the plain,
And, round the royal chief arrayed,
With wondering hearts obeisance paid.
Each God the son of Raghu praised,
And cried as loud his voice he raised:
“Turn, King, to fair Ayodhyá speed,
And leave thy friends of Vánar breed.
Thy true devoted consort cheer
After long days of woe and fear.
Bharat, thy loyal brother, see,
A hermit now for love of thee.
The tears of Queen Kauśalyá dry,
And light with joy each stepdame’s eye;
Then consecrated king of men
Make glad each faithful citizen.”
They ceased: and borne on radiant cars
Sought their bright home amid the stars.