Ramayana · Book V · Sundara Kāṇḍa
Ramayana, Book V, Canto 31: Hanumán’s Speechसुन्दरकाण्डम्
Ralph T. H. Griffith’s English verse (1870–74), beside the Sanskrit of sarga 5.31.
Sanskrit
संश्रवे मधुरं वाक्यं वैदेह्या व्याजहार ह॥ १॥
राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान्।
पुण्यशीलो महाकीर्तिरिक्ष्वाकूणां महायशाः॥ २॥
राजर्षीणां गुणश्रेष्ठस्तपसा चर्षिभिः समः।
चक्रवर्तिकुले जातः पुरंदरसमो बले॥ ३॥
अहिंसारतिरक्षुद्रो घृणी सत्यपराक्रमः।
मुख्यस्येक्ष्वाकुवंशस्य लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मिवर्धनः॥ ४॥
पार्थिवव्यञ्जनैर्युक्तः पृथुश्रीः पार्थिवर्षभः।
पृथिव्यां चतुरन्तायां विश्रुतः सुखदः सुखी॥ ५॥
तस्य पुत्रः प्रियो ज्येष्ठस्ताराधिपनिभाननः।
रामो नाम विशेषज्ञः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्॥ ६॥
रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य स्वजनस्यापि रक्षिता।
रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य च परंतपः॥ ७॥
तस्य सत्याभिसंधस्य वृद्धस्य वचनात् पितुः।
सभार्यः सह च भ्रात्रा वीरः प्रव्रजितो वनम्॥ ८॥
तेन तत्र महारण्ये मृगयां परिधावता।
राक्षसा निहताः शूरा बहवः कामरूपिणः॥ ९॥
जनस्थानवधं श्रुत्वा निहतौ खरदूषणौ।
ततस्त्वमर्षापहृता जानकी रावणेन तु॥ १०॥
वञ्चयित्वा वने रामं मृगरूपेण मायया।
स मार्गमाणस्तां देवीं रामः सीतामनिन्दिताम्॥ ११॥
आससाद वने मित्रं सुग्रीवं नाम वानरम्।
ततः स वालिनं हत्वा रामः परपुरंजयः॥ १२॥
आयच्छत् कपिराज्यं तु सुग्रीवाय महात्मने।
सुग्रीवेणाभिसंदिष्टा हरयः कामरूपिणः॥ १३॥
दिक्षु सर्वासु तां देवीं विचिन्वन्तः सहस्रशः।
अहं सम्पातिवचनाच्छतयोजनमायतम्॥ १४॥
तस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः समुद्रं वेगवान् प्लुतः।
यथारूपां यथावर्णां यथालक्ष्मवतीं च ताम्॥ १५॥
अश्रौषं राघवस्याहं सेयमासादिता मया।
विररामैवमुक्त्वा स वाचं वानरपुंगवः॥ १६॥
जानकी चापि तच्छ्रुत्वा विस्मयं परमं गता।
ततः सा वक्रकेशान्ता सुकेशी केशसंवृतम्।
उन्नम्य वदनं भीरुः शिंशपामन्ववैक्षत॥ १७॥
निशम्य सीता वचनं कपेश्च
दिशश्च सर्वाः प्रदिशश्च वीक्ष्य।
स्वयं प्रहर्षं परमं जगाम
सर्वात्मना राममनुस्मरन्ती॥ १८॥
सा तिर्यगूर्ध्वं च तथा ह्यधस्ता-
न्निरीक्षमाणा तमचिन्त्यबुद्धिम्।
ददर्श पिंगाधिपतेरमात्यं
वातात्मजं सूर्यमिवोदयस्थम्॥ १९॥
English Griffith
Then in sweet accents low and mild
The Vánar spoke to Janak’s child:
“A noble king, by sin unstained,
The mighty Daśaratha reigned.
Lord of the warrior’s car and steed,
The pride of old Ikshváku’s seed.
A faithful friend, a blameless king,
Protector of each living thing.
A glorious monarch, strong to save,
Blest with the bliss he freely gave.
His son, the best of all who know
The science of the bended bow,
Was moon-bright Ráma, brave and strong,
Who loved the right and loathed the wrong,
Who ne’er from kingly duty swerved,
Loved by the lands his might preserved.
His feet the path of law pursued;
His arm rebellious foes subdued.
His sire’s command the prince obeyed
And, banished, sought the forest shade,
Where with his wife and brother he
Wandered a saintly devotee.
There as he roamed the wilds he slew
The bravest of the Rákshas crew.
The giant king the prince beguiled,
And stole his consort, Janak’s child.
Then Ráma roamed the country round,
And a firm friend, Sugríva, found,
Lord of the Vánar race, expelled
From his own realm which Báli held,
He conquered Báli and restored
The kingdom to the rightful lord.
Then by Sugríva’s high decree
The Vánar legions searched for thee,
Sampáti’s counsel bade me leap
A hundred leagues across the deep.
And now my happy eyes have seen
At last the long-sought Maithil queen.
Such was the form, the eye, the grace
Of her whom Ráma bade me trace.”
He ceased: her flowing locks she drew
To shield her from a stranger’s view;
Then, trembling in her wild surprise,
Raised to the tree her anxious eyes.