Ramayana · Book V · Sundara Kāṇḍa
Ramayana, Book V, Canto 25: Sítá’s Lamentसुन्दरकाण्डम्
Ralph T. H. Griffith’s English verse (1870–74), beside the Sanskrit of sarga 5.25.
Sanskrit
राक्षसीनामसौम्यानां रुरोद जनकात्मजा॥ १॥
एवमुक्ता तु वैदेही राक्षसीभिर्मनस्विनी।
उवाच परमत्रस्ता बाष्पगद्गदया गिरा॥ २॥
न मानुषी राक्षसस्य भार्या भवितुमर्हति।
कामं खादत मां सर्वा न करिष्यामि वो वचः॥ ३॥
सा राक्षसीमध्यगता सीता सुरसुतोपमा।
न शर्म लेभे शोकार्ता रावणेनेव भर्त्सिता॥ ४॥
वेपते स्माधिकं सीता विशन्तीवांगमात्मनः।
वने यूथपरिभ्रष्टा मृगी कोकैरिवार्दिता॥ ५॥
सा त्वशोकस्य विपुलां शाखामालम्ब्य पुष्पिताम्।
चिन्तयामास शोकेन भर्तारं भग्नमानसा॥ ६॥
सा स्नापयन्ती विपुलौ स्तनौ नेत्रजलस्रवैः।
चिन्तयन्ती न शोकस्य तदान्तमधिगच्छति॥ ७॥
सा वेपमाना पतिता प्रवाते कदली यथा।
राक्षसीनां भयत्रस्ता विवर्णवदनाभवत्॥ ८॥
तस्याः सा दीर्घबहुला वेपन्त्याः सीतया तदा।
ददृशे कम्पिता वेणी व्यालीव परिसर्पती॥ ९॥
सा निःश्वसन्ती शोकार्ता कोपोपहतचेतना।
आर्ता व्यसृजदश्रूणि मैथिली विललाप च॥ १०॥
हा रामेति च दुःखार्ता हा पुनर्लक्ष्मणेति च।
हा श्वश्रूर्मम कौसल्ये हा सुमित्रेति भामिनी॥ ११॥
लोकप्रवादः सत्योऽयं पण्डितैः समुदाहृतः।
अकाले दुर्लभो मृत्युः स्त्रिया वा पुरुषस्य वा॥ १२॥
यत्राहमाभिः क्रूराभी राक्षसीभिरिहार्दिता।
जीवामि हीना रामेण मुहूर्तमपि दुःखिता॥ १३॥
एषाल्पपुण्या कृपणा विनशिष्याम्यनाथवत्।
समुद्रमध्ये नौः पूर्णा वायुवेगैरिवाहता॥ १४॥
भर्तारं तमपश्यन्ती राक्षसीवशमागता।
सीदामि खलु शोकेन कूलं तोयहतं यथा॥ १५॥
तं पद्मदलपत्राक्षं सिंहविक्रान्तगामिनम्।
धन्याः पश्यन्ति मे नाथं कृतज्ञं प्रियवादिनम्॥ १६॥
सर्वथा तेन हीनाया रामेण विदितात्मना।
तीक्ष्णं विषमिवास्वाद्य दुर्लभं मम जीवनम्॥ १७॥
कीदृशं तु महापापं मया देहान्तरे कृतम्।
तेनेदं प्राप्यते घोरं महादुःखं सुदारुणम्॥ १८॥
जीवितं त्यक्तुमिच्छामि शोकेन महता वृता।
राक्षसीभिश्च रक्षन्त्या रामो नासाद्यते मया॥ १९॥
धिगस्तु खलु मानुष्यं धिगस्तु परवश्यताम्।
न शक्यं यत् परित्यक्तुमात्मच्छन्देन जीवितम्॥ २०॥
English Griffith
On the bare earth the lady sank,
And trembling from their presence shrank
Like a strayed fawn, when night is dark,
And hungry wolves around her bark.
Then to a shady tree she crept,
And thought upon her lord and wept.
By fear and bitter woe oppressed
She bathed the beauties of her breast
With her hot tears’ incessant flow,
And found no respite from her woe.
As shakes a plantain in the breeze
She shook, and fell on trembling knees;
While at each demon’s furious look
Her cheek its native hue forsook.
She lay and wept and made her moan
In sorrow’s saddest undertone,
And, wild with grief, with fear appalled,
On Ráma and his brother called:
“O dear Kauśalyá,842 hear me cry!
Sweet Queen Sumitrá,843 list my sigh!
True is the saw the wise declare:
Death comes not to relieve despair.
’Tis vain for dame or man to pray;
Death will not hear before his day;
Since I, from Ráma’s sight debarred,
And tortured by my cruel guard,
Still live in hopeless woe to grieve
And loathe the life I may not leave,
Here, like a poor deserted thing,
My limbs upon the ground I fling,
And, like a bark beneath the blast,
Shall sink oppressed with woes at last.
Ah, blest are they, supremely blest,
Whose eyes upon my lord may rest;
Who mark his lion port, and hear
His gentle speech that charms the ear.
Alas, what antenatal crime,
What trespass of forgotten time
Weighs on my soul, and bids me bow
Beneath this load of misery now?”
Griffith’s notes (2)
- The mother of Ráma.
- The mother of Lakshmaṇ.