Mahabharata, Book 5, Section CLXXIउद्योगपर्व

Kisari Mohan Ganguli’s English prose (1883–96), beside the Sanskrit of adhyāya 5.171.

171Sanskrit adhyāya 5.171 · Sanskrit source · English source

Sanskrit

भीष्म उवाच।
पाञ्चालराजस्य सुतो राजन्परपुरंजयः ।
शिखण्डी रथमुख्यो मे मतः पार्थस्य भारत ।।
एष योत्स्यति संग्रामे नाशयन्पूर्वसंस्थितम् ।
परं यशो विप्रथयंस्तव सेनासु भारत ।।
एतस्य बहुलाः सेनाः पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः ।
तेनासौ रथवंशेन महत्कर्म करिष्यति ।।
धृष्टद्युम्नश्च सेनानीः सर्वसेनासु भारत ।
मतो मेऽतिरथो राजन्द्रोणशिष्यो महारथः ।।
एष योत्स्यति संग्रामे सूदयन्वै परान्रणे।
भगवानिव संक्रुद्धः पिनाकी युगसंक्षये ।।
एतस्य तद्रथानीकं कथयन्ति रणप्रियाः ।
बहुत्वात्सागरप्रख्यं देवानामिव संयुगे ।।
क्षत्रधर्मा तु राजेन्द्र मतो मेऽर्धरथो नृप।
धृष्टद्युम्नस्य तनयो बाल्यान्नातिकृतश्रमः ।।
शिशुपालसुतो वीरश्चेदिराजो महारथः।
धृष्टकेतुर्महेष्वासः संबन्धी पाण्डवस्य ह ।।
एष चेदिपतिः शूरः सह पुत्रेण भारत ।
महारथानां सुकरं महत्कर्म करिष्यति ।।
क्षत्रधर्मरतो मह्यं मतः परपुरंजयः ।
क्षत्रदेवस्तु राजेन्द्र पाण्डवेषु रथोत्तमः ।।
जयन्तश्चामितौजाश्च सत्यजिच्च महारथः ।
महारथा महात्मानः सर्वे पाञ्चालसत्तमाः ।।
योत्स्यन्ते समरे तात संरब्धा इव कुञ्जराः ।
अजो भोजश्च विक्रान्तौ पाण्डवार्थे महारथौ ।।
योत्स्येते बलिनौ शूरौ परं शक्त्या यतिष्यतः।
शीघ्रास्त्राश्चित्रयोद्धारः कृतिनो दृढविक्रमाः ।।
केकयाः पञ्च राजेन्द्र भ्रातरो दृढविक्रमाः ।
सर्वे चैव रथोदाराः सर्वे लोहितकध्वजाः ।।
काशिकः सुकुमारश्च नीलो यश्चापरो नृप ।
सूर्यदत्तश्च शङ्खश्च मदिराश्वश्च नामतः ।।
सर्व एव रथोदाराः सर्वे चाहवलक्षणाः ।
सर्वास्त्रविदुषः सर्वे महात्मानो मता मम ।।
वार्धक्षेमिर्महाराज मतो मम महारथः ।
चित्रायुघश्च नृपतिर्मतो मे रथसत्तमः ।।
स हि सङ्ग्रामशोभी च भक्तश्चापि किरीटिनः ।
चेकितानः सत्यधृतिः पाण्डवानां महारथौ ।
द्वाविमौ पुरुषव्याघ्रौ रथोदारौ मतौ मम ।।
व्याघ्रदत्तश्च राजेन्द्र चन्द्रसेनश्च भारत।
मतौ मम रथोदारौ पाण्डवानां न संशयः ।।
सेनाबिन्दुश्च राजेन्द्र क्रोधहन्ता च नामतः ।
यः समो वासुदेवेन भीमसेनेन वा विभो ।।
स योत्स्यति हि विक्रम्य समरे तव सैनिकैः ।
मां च द्रोणं कृपं चैव यथा संमन्यते भवान् ।।
तथा स समरश्लाघी मन्तव्यो रथसत्तमः ।
काश्यः परमशीघ्रास्त्रः श्लाघनीयो नरोत्तमः ।।
रथ एकगुणो मह्यं ज्ञेयः परपुरंजयः ।
अयं च युधि विक्रान्तो मन्तव्योष्टगुणो रथः ।।
सत्यजित्समरश्लाघी द्रुपदस्यात्मजो युवा ।
गतः सोऽतिरथत्वं हि धृष्टद्युम्नेन संमितः ।।
पाण्डवानां यशस्कामः परं कर्म करिष्यति ।
अनुरक्ताश्च शूरश्च रथोऽयमपरो महान् ।।
पाण्ड्यराजो महावीर्यः पाण्डवानां धुरंधरः ।
दृढधन्वा महेष्वासः पाण्डवानां महारथः ।।
श्रेणिमान्कौरवश्रेष्ठ वसुदानश्च पार्थिवः ।
उभावेतावतिरथौ मतौ परपुरंजयौ ।।
।। इति श्रीमन्महाभारते
उद्योगपर्वणि रथातिरथसंख्यानपर्वणि
एकसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः ।।

English Ganguli

“‘Bhishma said, “All the five sons of Draupadi, O monarch, are Maharathas. Virata’s son Uttara is, in my judgment, one of the foremost of Rathas. The mighty-armed Abhimanyu is a leader of leaders of car-divisions. Indeed, that slayer of foes is equal in battle to Partha himself or Vasudeva. Endued with great lightness of hand in shooting weapons, and acquainted with all the modes of warfare, he is possessed of great energy and is steady in the observance of vows. Remembering the sufferings of his own father, he will put forth his prowess. The brave Satyaki of Madhu’s race is a leader of leaders of car-divisions. Foremost among the heroes of the Vrishni race, he is endued with great wrath, and is perfectly dauntless. Uttamaujas also, O king, is an excellent car-warrior in my judgment. And Yudhamanyu, too, of great prowess, is, in my judgment, an excellent car-warrior. All those chiefs own many thousands of cars and elephants and horses, and they will fight, reckless of their very lives, from desire of doing what is agreeable to Kunti’s sons. Uniting with the Pandavas, they will, O great king, sweep through thy ranks like fire or the wind, challenging thy warriors. Invincible in battle, those bulls among men, old Virata and old Drupada, both endued with great prowess, are, in my judgment, both Maharathas. Though old in years yet both of them are devoted to the observance of Kshatriya virtues. Treading along the path that is trod by heroes, both of them will exert to the best of their might. In consequence of their relationship (to the Pandavas) and owing also, O king, to their being endued with strength and prowess, those great bowmen devoted to pure vows, have both derived additional strength from the strength of their affection. According as the cause is, all strong-armed men become, O bull of Kuru’s race, heroes or cowards. Actuated by a singleness of purpose, both these kings, who are powerful bowmen, will lay down their very lives in causing a great massacre of thy troops to the best of their might, O slayer of foes! Fierce in battle, these distinguished heroes, these mighty bowmen, regardless, O Bharata, of their lives, will, at the head of their respective Akshauhinis, achieve great feats, justifying their relationship and the confidence that is reposed on them (by the Pandavas).”’"