Mahabharata · Book 4 · Virata Parva
Mahabharata, Book 4, Section XLIविराटपर्व
Kisari Mohan Ganguli’s English prose (1883–96), beside the Sanskrit of adhyāya 4.41.
Sanskrit
सारथे किमिदं दिव्यं नागो वा यदि वा धनुः।
सौवर्णान्यत्र पद्मानि शतपत्राणि भागशः ।
कुशाग्निप्रतितप्तानि भानुमन्ति बृहन्ति च ।।
बिन्दवश्चात्र सौवर्णा मणिप्रोताः समन्ततः।
शशिसूर्यप्रभाः पृष्ठे भान्ति रुक्मपरिष्कृताः ।।
पुष्पाण्यत्र सुवर्णानि शतपत्राणि भागशः ।
विस्मापनीयरूपं च भीमं भीमप्रदर्शनम् ।।
नीलोत्पलनिभं कस्य शातकुम्भपरिष्कृतम्।
ऋषभा यस्य सौवर्णाः पृष्ठे तिष्ठन्ति शृङ्गिणः ।।
तालप्रमाणं कस्येदं मणिरुक्मविभूषितम्
हाटकस्य सुवर्णस्य यस्मिञ्शाखामृगा दश ।।
दुरानमं महादीर्घं सुरूपं दुष्प्रधर्षणम् ।
कस्येदमीदृशं चित्रं धनुः सर्वे च दंशिताः ।।
चन्द्रार्कविमलाभासः सुरूपाः सुप्रदर्शनाः ।
हंसाः पृष्ठं श्रिता यस्य कुशाग्निप्रतिमार्चिषः ।
शार्ङ्गगाण्डीवसदृशं कस्येदं सारथे धनुः ।।
चतुर्तं काञ्चनवपुर्भाति विद्युद्गणोपमम्।
नीलोपलिप्तमच्छिदं जातरूपमयं धनुः ।
मत्स्यश्चास्य हिरण्यस्य पृष्ठे तिष्ठन्ति दंशिताः ।।
शक्रचापोपमं दिव्यं कस्येदं सारथे धनुः।
उच्छ्रितं फणिवद्दिव्यं सारवत्त्वाद्दुरानमम् ।।
सहस्रगोधाः सौवर्णा द्वीपिनश्च चतुर्दश ।
बर्हिणश्चात्र सौवर्णाः शतचन्द्रार्कभूषिताः।
जाम्बूनदविचित्राङ्गं कस्येदं पञ्चमं धनुः ।।
कस्येमे क्षुरनाराचाः सहस्रं लोमवापिनः।
प्रक्षिप्तास्तीक्ष्णतुण्डाग्रा उपासङ्गे हिरण्मये ।।
हारिद्रवर्णाः कस्येमे शिता पञ्चशतं शराः।
आशीविषसमस्पर्शाः शिताश्चाजिंहगा दृढाः ।।
विपाठाः पृथवः कस्य गृध्रपत्रार्धवाजिताः।
वराहकर्णास्तीक्ष्णाग्राः कस्येमे रुचिराः शराः ।।
वज्राशनिसमस्पर्शा वैश्वानरशिखार्चिषः।
सुवर्णपुङ्खास्तीक्ष्णाग्राः कस्य सप्तशतं शराः ।।
कस्यायं सायको दीर्घो गव्ये कोशे च दंशितः।
कस्य दण्डो दृढः श्लक्ष्णो रुचिरोऽयं प्रकाशते ।।
वैयाघ्रकोशः कस्यायं दिव्यः शङ्खो महाप्रभः ।
कस्यार्थमसयश्चैते पञ्च शार्दूललक्षणाः ।।
कस्यायं निर्मलः खङ्गो द्वीपिचर्मनिवासितः।
नीलोत्पलसवर्णोऽयं कस्य खङ्गः पृथुर्महान् ।।
मृगेन्द्रचर्मावसितस्तीक्ष्णधारः सुनिर्मलः।
ऋषभाजिनकोशस्तु कस्य खङ्गो महानयम् ।।
यस्यापिधाने दृश्यन्ते सूर्याः पञ्च परिष्कृताः।
कस्यायं विपुलः खङ्गः शृङ्गत्सरुमनोहरः ।।
निहितः पार्षते कोशे तैलधौतः समाहितः।
प्रमाणवर्णयुक्तश्च कस्य खङ्गो महानयम्।
एतेन प्रतिविद्धः सञ्जीवेत्कश्चिन्न कुञ्जरः ।।
निर्दिशस्व यथामार्गं मया पृष्टा बृहन्नले।
विस्मयो मे परो जातो दृष्ट्वा सर्वमिदं महत् ।।
।। इति श्रीमन्महाभारते विराटपर्वणि
गोग्रहणपर्वणि एकचत्वारिंशोऽध्यायः ।। 41 ।।
English Ganguli
“Uttara said, ‘It hath been heard by us that a corpse is tied in this tree. How can I, therefore, being a prince by birth, touch it with my hands? Born in the Kshatriya order, and the son of a great king, and always observant of mantras and vows, it is not becoming of me to touch it. Why shouldst thou, O Vrihannala, make me a polluted and unclean bearer of corpses, by compelling me to come in contact with a corpse?’
“Vrihannala said, ‘Thou shalt, O king of kings, remain clean and unpolluted. Do not fear, there are only bows in this tree and not corpses. Heir to the king of the Matsyas, and born in a noble family, why should I, O prince, make thee do such a reproachable deed?’"
Vaisampayana said, “Thus addressed by Partha, Virata’s son, decked in ear-rings, alighted from the car, and climbed up that Sami tree reluctantly. And staying on the car, Dhananjaya, that slayer of enemies, said, unto him, ‘Speedily bring thou down those bows from the top of the tree.’ And cutting off their wrappings first and then the ropes with which they were tied, the prince beheld the Gandiva there along with four other bows. And as they were untied, the splendour of those bows radiant as the sun, began to shine with great effulgence like unto that of the planets about the time of their rising. And beholding the forms of those bows, so like unto sighing snakes, he become afflicted with fear and in a moment the bristles of his body stood on their ends. And touching those large bows of great splendour, Virata’s son, O king, thus spake unto Arjuna!"