Mahabharata · Book 3 · Vana Parva
Mahabharata, Book 3, Section CXCIVवनपर्व
Kisari Mohan Ganguli’s English prose (1883–96), beside the Sanskrit of adhyāya 3.194.
Sanskrit
ततश्चोरक्षयंकृत्वाद्विजेभ्यः पृथिवीमिमाम्।
वाजिमेधे महायज्ञे विधिवत्कल्पयिष्यति ।।
स्थापयित्वा च मर्यादाः स्वयंभुविहिताः शुभाः।
पुनः पुण्ययशःकर्म जरया संश्रयिष्यति ।।
तच्छीलमनुवर्स्यन्ति मनुष्या लोकवासिनः।
विप्रैश्चोरक्षये चैव कृतेक्षेमं भविष्यति ।।
कृष्णाजिनानि शक्तीश्च त्रिशूलान्यायुधानि च।
स्थापयन्द्विजशार्दूलो देशेषु विजितेषु च ।।
संस्तूयमानो विप्रेन्द्रैर्मानयानो द्विजोत्तमान्।
कल्कीचरिष्यति महीं सदा दस्युवधे रतः ।।
हा मातस्तात पुत्रेति तास्ता वाचः सुदारुणाः।
विक्रोशमानान्सुभृशं दस्यूननेष्यति संक्षयम् ।।
ततोऽधऱ्मविनाशो वै धर्मवृद्धिश्च भारत।
भविष्यति कृतेप्राप्ते क्रियावांश्च जनस्तथा ।।
आरामाश्चैव चैत्याश्च तटाकावसथास्तथा।
पुष्करिण्यश्च विविधा देवतायतनानि च ।।
यज्ञक्रियाश्च विविधा भविष्यन्ति कृते युगे।
ब्राह्मणाः साधवश्चैव मुनयश्च तपस्विनः ।।
आश्रमा हतपाषण्डाः स्थिताः सत्ये जनास्तदा।
जायन्ति सर्वभूतानि शुध्यमानानि चैव हि ।।
सर्वेष्वृतुषु राजेन्द्र सर्वं सस्यं भविष्यति।
नरा दानेषु निरता व्रतेषु नियमेषु च ।।
जपयज्ञपरा विप्रा धर्मकामा मुदा युताः।
पालयिष्यन्ति राजानो धर्मेणेमां वसुंधराम् ।।
व्यवहाररता वैश्या भविष्यन्ति कृते युगे।
षट्कर्मनिरता विप्राः क्षत्रिया रक्षणे रताः ।।
शुश्रूषायां रताः शूद्रास्तथा वर्णत्रयस्य च।
एष धर्मः कृतयुगे त्रेतायां द्वापरे तथा ।।
पश्चिमे युगकाले च यः स ते संप्रकीर्तितः।
सर्वलोकस् विदिता युगसह्ख्या च पाण्डव ।।
एतत्ते सर्वमाख्यातमतीतानागतं मया।
वायुप्रोक्तमनुस्मृत्यपुराणमृषिसंस्तुतम् ।।
एवं संसारमार्गा मे बहुशश्चिरजीविनः।
दृष्टाश्चैवानुभूताश्च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ।।
इदं चैवापरं भूयः सह भ्रातृभिरच्युत।
धर्मसंशयमोक्षार्थं निबोध वचनं मम ।।
न तेऽन्यथाऽत्र विज्ञेयो धर्मो धर्मभृतांवर।
धर्मात्मा हि सुखं राजन्प्रेत्य चेह च नन्दति ।।
न ब्राह्मणे परिभवः कर्तव्यस्ते कदाचन।
ब्राह्मणः कुपितोऽहन्यादपि लोकान्प्रतिज्ञया ।।
वैशंपायन उवाच।
मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा कुरूणां प्रवरो नृपः।
उवाच वचनं धीमान्परमं परमद्युतिः ।।
`एतच्छ्रुत्वा मया किं स्यात्कर्तव्यं मुनिसत्तम।
कथं चायं जितोलोको रक्षितव्यो भविष्यति' ।।
कस्मिन्धर्मे मया स्थेयं प्रजाः संरक्षता मुने।
कथंच वर्तमानो वै न च्यवेयं स्वधर्मतः ।।
मार्कण्डेय उवाच।
दयावान्सर्वबूतेषु हितो रक्तोऽनसूयकः।
उपत्यानामिव स्नेहात्प्रजानां रक्षणे रतः ।।
चर धर्मं त्यजाधर्मं पितॄन्पूर्वाननुस्मर।
प्रमादाद्यत्कृतं तेऽभूत्सम्यग्ज्ञानेन तज्जय ।।
अलं ते मानमाश्रित्य सततं प्रियवाग्भव।
विजित्य पृथिवीं सर्वां मोदमानः सुखी भव ।।
एष भूतो भविष्यश्च धर्मस्ते समुदीरितः।
न तेऽस्त्यविदितं किंचिदतीतानागतं भुवि ।।
तस्मादिमं परिक्लेशं त्वं तात हृदि मा कृथाः।
प्राज्ञास्तात न मुह्यन्ति कालेनापि प्रपीडिताः ।।
एष कालो महाबाहो अपि सर्वदिबौकसाम्।
मुह्यन्ति हि प्रजास्तात कालेनापि प्रचोदिताः ।।
मा च तेऽत्र विशङ्का भूद्यन्मयोक्तं तवानघ।
अतिशङ्क्य वचो ह्येतद्धर्मलोपो भवेत्तव ।।
जातोसि प्रथिते वंशे कुरूणां भरतर्षभ।
कर्मणा मनसा वाचा सर्वमेतत्समाचर ।।
युधिष्ठिर उवाच।
यत्त्वयोक्तं द्विजश्रेष्ठ वाक्यं श्रुतिमनोहरम्।
तथा करिष्ये यत्नेन भवतः शासनं विभो ।।
न मे लोभोस्ति विप्रेन्द्रन भयं न च मत्सरः।
करिष्यामि हि तत्सर्वमुक्तं यत्ते मयि प्रभो ।।
वैशंपायन उवाच।
श्रुत्वा तु वचनं तस्य पाण्डवस्य यशस्विनः।
संहृष्टः पाण्डवा राजन्सहिता शार्ङ्गधन्वना ।।
विप्र्रषभाश्च ते सर्वे ये तत्रासन्समागताः।
तथा कथां शुभां श्रुत्वा रमार्कण्डेयस्य धमतः।
विस्मिता समपद्यन्त पुराणस् निवेदनात् ।।
।। इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि
मार्कण्डेयसमास्यापर्वणि
चतुर्नवत्यधिकशततमोऽध्यायः ।। 194 ।।
English Ganguli
Markandeya continued, “Listen now to another story. One day as king Yayati, the son of Nahusha, was sitting on his throne, surrounded by the citizens, there came unto him a Brahmana desirous of soliciting wealth for his preceptor, and approaching the king, the Brahmana said, ‘O king, I beg of thee wealth for my preceptor according to my covenant.’ And the king said, ‘O Holy One, tell me what thy covenant is.’ And thereupon the Brahmana said, ‘O king, in this world when men are asked for alms, they entertain contempt for him that asketh it. I therefore, ask thee, O king, with what feelings thou wilt give me what I ask and upon which I have set my heart.’ And the king replied saying, ‘Having given away a thing, I never boast of it. I never also listen to solicitations for things that cannot be given. I listen, however, to prayers for things that can be given and giving them away I always become happy. I will give thee a thousand kine. The Brahmana that asks me for a gift is always dear to me. I am never angry with the person that begs of me and I am never sorry for having given away a thing!’ And the Brahmana then obtained from the king a thousand kine and went away.”