Mahabharata, Book 1, Section CCVIII: Viduragamana Parvaआदिपर्व

Kisari Mohan Ganguli’s English prose (1883–96), beside the Sanskrit of adhyāya 1.208.

208Sanskrit adhyāya 1.208 · Sanskrit source · English source

Sanskrit

वैशंपायन उवाच।
ततस्तथोक्तः परिहृष्टरूपः
पित्रे शशंसाथ स राजपुत्रः।
धृष्टद्युम्नः सोमकानां प्रबर्हो
वृत्तं यथा येन हृता च कृष्णा।।
धृष्टद्युम्न उवाच।
योऽसौ युवा व्यायतलोहिताक्षः
कृष्णाजिनी देवसमानरूपः।
यः कार्मुकाग्र्यं कृतवानधिज्यं
लक्षं च यः पातितवान्पृथिव्याम्।।
असज्जमानश्च ततस्तरस्वी
वृतो द्विजाग्र्यैरभिपूज्यमानः।
चक्राम वज्रीव दितेः सुतेषु
सर्वैश्च देवैर्ऋषिभिश्च जुष्टः।।
कृष्मा प्रगृह्याजिनमन्वयात्तं
नागं यथा नागवधूः प्रहृष्टा।
`श्यामो युवा वारणमत्तगामी
कृत्वा महत्कर्म सुदुष्करं तत्।।
यः सूतपुत्रेण चकार युद्धं
शङ्केऽर्जुनं तं त्रिदशेशवीर्यम्।'
अमृष्यमाणेषु नराधिपेषु
क्रुद्धेषु वै तत्र समापतत्सु।।
ततोऽपरः पार्थिवसङ्घमध्ये
प्रवृद्धमारुज्य महीप्ररोहम्।
प्राकालयत्तेन स पार्थिवौघान्
भीमोऽन्तकः प्राणभृतो यथैव।।
बाह्यां पुराद्भार्गवकर्मशालाम्।।
तत्रोपविष्टार्चिरिवानलस्य
तेषां जनित्रीति मम प्रतर्कः।
तथाविधैरेव नरप्रवीरै-
रुपोपविष्टैस्त्रिबिरग्निकल्पैः।।
तस्यास्ततस्तावभिवाद्य पादा-
वुक्त्वा च कृष्णामभिवादयेति।
स्थितौ च तत्रैव निवेद्य कृष्णां
भिक्षाप्रचाराय गता नराग्र्याः।।
तेषां तु भैक्षं प्रतिगृह्य कृष्णा
दत्वा बलिं ब्राह्मणसाच्च कृत्वा।
तां चैव वृद्धां परिवेष्य तांश्च
नरप्रवीरान्स्वयमप्यभुङ्क्त।।
सुप्तास्तु ते पार्थिव सर्व एव
कृष्णा च तेषां चरणोपधाने।
आसीत्पृथिव्यां शयनं च तेषां
दर्भाजिनाग्रास्तरणोपपन्नम्।।
ते नर्दमाना इव कालमेघाः
कथा विचित्राः कथयांबभूवुः।
न वैश्यशूद्रौपयिकीः कथास्ता
न च द्विजानां कथयन्ति वीराः।।
निःसंशयं क्षत्रियपुंगवास्ते
यथा हि युद्धं कथयन्ति राजन्।
आशा हि नो व्यक्तमियं समृद्धा
मुक्तान्हि पार्थाञ्शृणुमोऽग्निदाहात्।।
यथा हि लक्ष्यं निहतं धनुश्च
सज्यं कृतं तेन तथा प्रसह्य।
यथा हि भाषन्ति परस्परं ते
छन्ना ध्रुवं ते प्रचरन्ति पार्थाः।।
वैशंपायन उवाच। 1-208015x
ततः स राजा द्रुपदः प्रहृष्टः
पुरोहितं प्रेषायामास तेषाम्।
विद्याम युष्मानिति भाषमाणो
महात्मानः पाण्डुसुताः स्थ कच्चित्।।
गृहीतवाक्यो नृपतेः पुरोधा
गत्वा प्रशंसामभिधाय तेषाम्।
वाक्यं समग्रं नृपतेर्यथाव-
दुवाच चानुक्रमविक्रमेण।।
विज्ञातुमिच्छत्यवनीश्वरो वः
पाञ्चालराजो वरदो वरार्हाः।
लक्ष्यस्य वेद्धारमिमं हि दृष्ट्वा
हर्षस्य नान्तं प्रतिपद्यते सः।।
आख्यात च ज्ञातिकुलानुपूर्वी
पदं शिरःसु द्विषतां कुरुध्वम्।
प्रह्लादयध्वं हृदयं ममेदं
पाञ्चालराजस्य च सानुगस्य।।
पाण्डुर्हि राजा द्रुपदस्य राज्ञः
प्रियः सखा चात्मसमो बभूव।
तस्यैष कामो दुहिता ममेयं
स्नुषा यदि स्यादिह कौरवस्य।।
अयं हि कामो द्रुपदस्य राज्ञो
हृदि स्थितो नित्यमनिन्दिताङ्गाः।
यदर्जुनो वै पृथुदीर्घबाहु-
र्धर्मेण विन्देत सुतां ममैताम्।।
कृतं हि तत्स्यात्सुकृतं ममेदं
यशश्च पुण्यं च हितं तदेतत्।
अथोक्तवाक्यं हि पुरोहितं स्थितं
ततो विनीतं समुदीक्ष्य राजा।।
समीपतो भीममिदं शशास
प्रदीयतां पाद्यमर्ध्यं तथाऽस्मै।
मान्यः पुरोधा द्रुपदस्य राज्ञ-
स्तस्मै प्रयोज्याऽभ्यधिका हि पूजा।।
वैशंपायन उवाच।
भीमस्ततस्तत्कृतवान्नरेन्द्र
तां चैव पूजां प्रतिगृह्य हर्षात्।
सुखोपविष्टं तु पुरोहितं तदा
युधिष्ठिरो ब्राह्मणमित्युवाच।।
पाञ्चालराजेन सुता निसृष्टा
स्वधर्मदृष्टेन यथा न कामात्।
प्रदिष्टशुंल्का द्रुपदेन राज्ञा
सा तेन वीरेण तथाऽनुवृत्ता।।
न तत्र वर्णेषु कृता विवक्षा
न चापि शीले न कुले न गोत्रे।
कृतेन सज्येन हि कार्मुकेण
विद्धेन लक्ष्येण हि सा विसृष्टा।।
सेयं तथाऽनेन महात्मनेह
कृष्णा जिता पार्थिवसङ्घमध्ये।
नैवं गते सौमकिरद्य राजा
सन्तापमर्हत्यसुखाय कर्तुम्।।
कामश्च योऽसौ द्रुपदस्य राज्ञः
स चापि संपत्स्यति पार्थिवस्य।
संप्राप्यरूपां हि नरेन्द्रकन्या-
मिमामहं ब्राह्मण साधु मन्ये।।
न तद्धनुर्मन्दबलेन शक्यं
मौर्व्या समायोजयितुं तथाहि।
न चाकृतास्त्रेण न हीनजेन
लक्ष्यं तथा पातयितुं हि शक्यम्।।
तस्मान्न तापं दुहितुर्निमित्तं
पाञ्चालराजोऽर्हति कर्तुमद्य।
न चापि तत्पातनमन्यथेह
कर्तुं हि शक्यं भुवि मानवेन।।
एवं ब्रुवत्येव युधिष्ठिरे तु
पाञ्चालराजस्य समीपतोऽन्यः।
तत्राजगामाशु नरो द्वितीयो
निवेदयिष्यन्निह सिद्धमन्नम्।।
।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि
वैवाहिकपर्वणि
अष्टाधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 208 ।।

English Ganguli

“Vaisampayana said, ‘Hearing these various speeches, Dhritarashtra said, The learned Bhishma, the son of Santanu, and the illustrious Rishi Drona, and thyself also (O Vidura), have said the truth and what also is most beneficial to me. Indeed, as those mighty car-warriors, the heroic sons of Kunti. are the children of Pandu, so are they, without doubt, my children according to the ordinance. And as my sons are entitled to this kingdom, so are the sons of Pandu certainly entitled to it. Therefore, hasten to bring hither the Pandavas along with their mother, treating them with affectionate consideration. O thou of Bharata’s race, bring also Krishna of celestial beauty along with them. From sheer good fortune the sons of Pritha are alive; and from good fortune alone those mighty car-warriors have obtained the daughter of Drupada. It is from good fortune alone that our strength hath increased, and it is from good fortune alone that Purochana hath perished. O thou of great splendour, it is from good fortune that my great grief hath been killed!’

“Vaisampayana continued, ‘Then Vidura, at the command of Dhritarashtra, repaired, O Bharata, unto Yajnasena and the Pandavas. And he repaired thither carrying with him numerous jewels and various kinds of wealth for Draupadi and the Pandavas and Yajnasena also. Arrived at Drupada’s abode, Vidura conversant with every rule of morality and deep in every science, properly accosted the monarch and waited upon him. Drupada received Vidura in proper form and they both enquired after each other’s welfare. Vidura then saw there the Pandavas and Vasudeva. As soon as he saw them he embraced them from affection and enquired after their well being. The Pandavas also along with Vasudeva, in due order, worshipped Vidura of immeasurable intelligence. But Vidura, O king, in the name of Dhritarashtra repeatedly enquired with great affection after their welfare. He then gave, O monarch, unto the Pandavas and Kunti and Draupadi, and unto Drupada and Drupada’s sons, the gems and various kinds of wealth that the Kauravas had sent through him. Possessed of immeasurable intelligence, the modest Vidura then, in the presence of the Pandavas and Keshava, addressed the well-behaved Drupada thus:

“With thy ministers and sons, O monarch, listen to what I say. King Dhritarashtra, with ministers, sons, and friends, hath with a joyous heart, O king, repeatedly enquired after thy welfare. And, O monarch, he hath been highly pleased with this alliance with thee. So also, O king, Bhishma of great wisdom, the son of Santanu, with all the Kurus, enquired after thy welfare in every respect. Drona also of great wisdom the son of Bharadwaja and thy dear friend, embracing thee mentally, enquired of thy happiness. And, O king of Panchalas, Dhritarashtra and all the Kurus, in consequence of this alliance with thee regard themselves supremely blest. O Yajnasena, the establishment of this alliance with thee hath made them happier than if they had acquired a new kingdom. Knowing all this, O monarch, permit the Pandavas to re-visit their ancestral kingdom. The Kurus are exceedingly eager to behold the sons of Pandu. These bulls among men have been long absent (from their kingdom). They as well as Pritha must be very eager to behold their city. And all the Kuru ladies and the citizens and our subjects are eagerly waiting to behold Krishna the Panchala Princess. This, therefore, is my opinion, O monarch, that thou shouldst, without delay, permit the Pandavas to go thither with their wife. And after the illustrious Pandavas, O king, will have received thy permission to go thither, I shall send information unto Dhritarashtra by quick messengers. Then, O king, will the Pandavas set out with Kunti and Krishna.’”